Quy hoạch khảo cổ: Vẫn chỉ là dẫn đầu con số 0.

Vậy nhưng, kết quả đáng buồn này cho thấy Luật DSVH cứ viết, cứ nói, còn di tích không được bảo vệ thì cứ mất đi mỗi ngày” - nhà sử học, Đại biểu Quốc hội Dương Trung Quốc nhận xét

PGS Tống Trung Tín Tại tỉnh Khánh Hòa, từ năm 2011, ngành khảo cổ đã kết hợp điều tra, nghiên cứu hệ thống di chỉ trên toàn tỉnh để lập quy hoạch.

2. HCM, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Bà Rịa -Vũng Tàu. Thậm chí, theo lời PGS Tín, cách đây nhiều năm, nhóm chuyên gia khảo cổ của Viện có xuống Hải Phòng để khảo sát khu mộ thuyền Thủy Sơn.

Trong đó, có những di tích cực kì quan yếu như khu di chỉ khảo cổ Phùng Nguyên (Lâm Thao, Phú Thọ) hay mộ táng Thủy Nguyên (Hải Phòng). Đang thúc đẩy việc chuẩn bị lập quy hoạch khảo cổ trong thời kì tới.

Sững người khi quay lại đó trong thời kì kế tiếp. Đường lớn đã hoàn tất, còn khu mộ thuyền thì mất đi hoàn toàn. Cũng ở rất nhiều trường hợp, di tích khảo cổ phát lộ trong quá trình xây dựng hoặc quy hoạch đường xá, nhưng khi các chuyên gia khảo cổ chạy tới thì không còn "thu lượm" được gì. Nhưng sự thật, tại các địa phương xa, tình hình còn phức tạp hơn nhiều.

Luật Di sản Văn hóa (DSVH) bổ sung vào năm 2010 quy định các địa phương có bổn phận xây dựng quy hoạch khảo cổ - nôm na là hệ thống "bản đồ" xác định các di tích trên địa bàn, kèm theo phương án bảo vệ hoặc dò la khai quật khi cần. Tuy nhiên, khi hoàn thiện và nộp lại cho Sở VH, TT&DL Hà Nội, bản quy hoạch đó gần như thường còn được nhắc đến cho tới hiện thời.

Biết rằng khu di tích giá trị này nằm trong hướng quy hoạch Quốc lộ 10, các chuyên gia đã ra công khuyến cáo, nhắc địa phương - để rồi khi 3 năm sau quay lại thì. Thế nhưng, khi hoàn thành, bản quy hoạch này vẫn chưa hề nhận được phản hồi hoặc chuẩn y bằng văn bản của các cấp có thẩm quyền, để từ đó được sự đối chiếu, điều chỉnh liên thông khi xây dựng hoặc quy hoạch thành phố, theo luật DSVH.

"Làm rồi để đó, chưa được công nhận thì kết quả vẫn là bằng 0" - PGS Tín than vãn

Đàn Xã Tắc là ví dụ tiêu biểu của những rắc rối từ việc thiếu quy hoạch khảo cổ Mọi người hay thở than về tình hình xâm phạm di tích ở Hà Nội. Thế nhưng, suốt ngần ấy năm từ khi ra đời, vấn đề này vẫn khiến các chuyên gia "rát cổ bỏng họng" trong mỗi kì Hội nghị KCH thường niên.

Chiêu Minh Thể thao & Văn hóa. Theo lời hứa của ông, vấn đề quy trình thực hiện Luật DSVH - đặc biệt là việc quy hoạch khảo cổ - sẽ được nhắc tới trong kì họp Quốc hội tới đây. Có thể lấy việc lẳng nhẳng, lúng túng ở cầu vượt Đàn Xã Tắc là tỉ dụ điển hình nhất" - PGS Tín nhận xét.

Nếu vậy tối đa, sẽ mất khoảng 10- 15 năm để việc xây dựng quy hoạch khảo cổ được hoàn thiện trên toàn quốc. "Vấn đề đã được quy định rõ theo luật, thậm chí phân rõ chức năng cho các cơ quan ban ngành. Ông còn đưa ra thông báo gây "sốc": Thống kê trong ngành cho thấy 80, 90 % các di tích can dự tới thời đại kim khí trên toàn quốc đã bị xóa sổ hoàn toàn vì không được quy hoạch bảo vệ.

Phát hiện di tích, rất ít khi cơ quan chức năng địa phương kịp thời báo lên cho Viện KCH. Hiện tin vui độc nhất về vấn đề là việc một số địa phương như Hà Nội, TP. Các trường hợp di chỉ khảo cổ "mất tích" vì thiếu quy hoạch thường diễn ra với kịch bản chung: Giới nghiên cứu khai quật một phần, khuyến cáo địa phương bảo tàng, để rồi.

1. 10 năm trước, nhân kỉ niệm 990 năm Thăng Long - Hà Nội, Viện Khảo cổ học (KCH) đã được yêu cầu nghiên cứu và lập quy hoạch khảo cổ ở dạng sơ khai về hệ thống các di tích tại 4 quận nội thành Hà Nội. "Những câu chuyện của ngành KCH trong năm qua đã cho thấy việc thiếu vắng quy hoạch khảo cổ gây tác hại lớn thế nào.